Bu Rehberde Neler Var?
1. Neden Yangın Tatbikatı?
Gerçek yangın anında insanlar iki şekilde tepki verir:
- Panik: Rastgele koşma, tıkanma, yanlış çıkışlara yönelme. Tatbikat yapmayan işyerlerinde çoğunluk davranış.
- Otomatik tepki: Önceden yapılmış olan davranışların tekrarı. Tatbikat yapılan işyerlerinde.
Tatbikatın amacı "kitabı okuma" değil, çalışanın kasasına bir davranış kaydetmektir. Gerçek yangında beyin düşünme zamanı vermez — sadece kaydedilmiş davranışlar çalışır.
Aynı zamanda tatbikat, planın gerçek durumda çalışıp çalışmadığını test etmenin tek yoludur. Kağıt üzerinde mükemmel bir plan, gerçekte kırılabilir.
2. Yasal Zorunluluk ve Sıklık
"İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik" (18 Haziran 2013) ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik yangın tatbikatı gerekliliğini düzenler.
2.1. Sıklık
- Az tehlikeli işyeri: Yılda en az 1 kez
- Tehlikeli: Yılda en az 2 kez
- Çok tehlikeli: Yılda en az 2 kez — biri kapsamlı senaryo olmalı
2.2. Ek Durumlar
Bu periyodik sıklığın dışında ek tatbikat yapılması gereken durumlar:
- İşyerinin taşınması veya yapısal değişim
- Çalışan sayısında önemli artış
- Yeni büyük tehlike (ör. yanıcı kimyasal kullanımı başlangıcı)
- Gerçek yangın yaşanması sonrası — plan revizyonu tatbikatı
- Yeni vardiyanın işe başlaması — o ekip için özel tatbikat
2.3. Kim Katılır?
Tüm çalışanlar — müdürden temizlik personeline kadar. Bir işyerinin "asıl müşterisi olmayan" çalışanları da (stajyer, alt yüklenici, geçici personel) katılmalı. Tatbikat atlamak ceza gerektirir — hem tatbikatı düzenlemeyen hem katılmayan sorumlu.
3. Tatbikat Öncesi Hazırlık
3.1. Hazırlık Süreci — 4 Hafta Önceden
Hafta 1: Planlama
- Senaryo belirlenir (hangi başlangıç noktası, hangi tür yangın)
- Tarih ve saat seçilir (çalışan sayısı en yüksek olduğu an tercih edilir)
- Yönetim onayı alınır
- Dış kuruluşlara bilgi verilir (itfaiye, polis — "bu bir tatbikattır" uyarısı)
Hafta 2: Bilgilendirme
- Yönetim ilan panolarında tarih duyurur
- Acil durum ekibi rol dağılımı netleşir
- Gözlemci ekip (iç + isteğe bağlı dış gözlemci) belirlenir
Hafta 3: Eğitim
- Acil durum ekibine görev hatırlatma oturumu
- Yeni çalışanlara tahliye yolu tanıtımı
- Yangın söndürücü kullanım tazeleme (ekibe)
Hafta 4: Ön Kontrol
- Tahliye yolları engelsiz mi, tekrar kontrol
- Acil çıkış kapıları açılıyor mu test
- Alarm sistemi tüm noktalarda duyuluyor mu test
- Aydınlatma, işaret levhaları çalışıyor mu
- Toplanma yeri belirlendi ve işaretlendi
4. Senaryo Tipleri
4.1. Senaryo Ögeleri
Her senaryoda şunlar belirlenir:
- Yangın başlangıç noktası (örn. elektrik panosu, kimyasal depo, mutfak)
- Yangının tipi (A sınıfı: yanıcı katı; B: yanıcı sıvı; C: gaz; D: metal; E: elektrik; F: yağ)
- Tahliyeyi zorlaştıran ek koşul (örn. bir çıkış bloke, duman koridoru engelliyor)
- Olası yaralı simülasyonu (1-2 çalışan "yaralı" olarak bırakılır)
4.2. Senaryo Örnekleri
Senaryo A: Ofis/Plaza (Temel)
Yangın 3. kat IT sunucu odasında elektrik kısa devresi. Duman yangın alarm sistemini tetikler. Çalışanlar merdivenlerden (asansör yasak) toplanma yerine çıkar. Sayım yapılır. 5 dakikada tamamlanmalı.
Senaryo B: Fabrika (Orta)
Üretim hattında yağlı paçavra tutuşuyor. Yerel çalışan el söndürücüsü ile müdahale eder. Yangın kontrol altında tutulurken acil durum ekibi çağrılır. Yayılma olursa tahliye başlar. Yangın 5 dakikada söndürülmüş varsayılır.
Senaryo C: Kimya Tesisi (Kapsamlı)
Solvent deposunda sızıntı + kaynak kıvılcımıyla tutuşma. ATEX Zone 1, patlama ikincil risk. Derhal tahliye — ana çıkış B bloke, alternatif çıkış kullanılıyor. İtfaiye çağrılır. Toplanma yeri yeniden değerlendirilir (rüzgar yönü). 1 yaralı simülasyonu, ilk yardım müdahalesi.
Senaryo D: Tıbbi + Yangın Birleşik
Yangın çıktığında bir çalışan dumandan etkilenip bayılır. Acil durum ekibi hem tahliyeyi koordine eder hem ilk yardımla bayılan çalışanı kurtarır. 112 ara.
4.3. Senaryo Rotasyonu
Tatbikatı aynı senaryoyla her yıl tekrarlamayın — çalışanlar senaryoyu öğrenir ama başka durumlara hazır olmaz. Her yıl farklı başlangıç noktası + farklı zorluk.
5. Tatbikat Akışı — Dakika Dakika
T-5 dakika
Acil durum ekibi pozisyonları alır. Gözlemciler takım halinde farklı bölgelere konumlanır (merdiven, çıkış, toplanma yeri). Kronometreler hazır.
T-0: Tatbikat Başlangıcı
Yangın senaryosu tetiklenir (gözlemci bir noktada "duman" simülasyonu yapar veya yangın alarmı elle çalınır).
T+1 dakika: Alarm ve İlk Tepki
- Alarm tüm binayı kapsadı mı?
- Çalışanlar durumu anladı mı, harekete geçti mi?
- Tahliye görevlileri bölümlerindeki yönlendirmeye başladı mı?
T+3 dakika: Tahliye Akışı
- Merdivenlerde sıkışma var mı?
- Asansör kullanan var mı (yasak)?
- Acil çıkış kapıları açık mı, engel var mı?
- Yönlendirme levhaları görünür mü?
T+5 dakika: Toplanma ve Sayım
- Herkes toplanma yerinde mi?
- Tahliye görevlileri bölüm bazında sayım yaptı mı?
- Sayımda eksik var mı? Varsa arama-kurtarma başlatıldı mı?
T+7 dakika: Yetki Raporu
Acil durum müdürü gözlemci ekibiyle birlikte durum raporu:
- Toplam tahliye süresi
- Eksik veya geç gelen personel
- Yolda yaşanan sorunlar
- Simülasyonun ayrıntılı değerlendirme
T+10 dakika: İşe Dönüş
Tatbikat tamamlandı, çalışanlar bina kontrol edildikten sonra dönebilir. Debrief 30 dakika içinde.
6. Tahliye Süresi Hedefleri
| İşyeri Tipi | Hedef Süre | Maksimum Kabul |
|---|---|---|
| Küçük ofis/mağaza | 2-3 dk | 5 dk |
| Orta fabrika (tek katlı) | 3-4 dk | 6 dk |
| Çok katlı ofis/plaza | 4-6 dk | 8 dk |
| Büyük fabrika (kompleks) | 5-7 dk | 10 dk |
| Depo/lojistik (yüksek tavan) | 3-5 dk | 7 dk |
| Hastane (hasta tahliye) | 8-12 dk | 15 dk (özel koşul) |
Süre maksimumu aşılıyorsa derhal iyileştirme planı: tahliye yollarının yeniden değerlendirilmesi, ek çıkış açılması, işaretleme, eğitim tekrarı.
7. Değerlendirme ve Düzeltme
7.1. Debrief Toplantısı
Tatbikat bitiminden 30 dakika-1 saat içinde. Katılımcılar: Acil Durum Kurulu + tahliye görevlileri + ilk yardımcılar + gözlemciler. 30-45 dakika.
7.2. Sorulacak Sorular
- Tahliye süresi hedef içinde mi?
- Alarm duyulmadı mı? Hangi noktalar?
- Tıkanma veya panik yaşandı mı?
- Ekip rollerini doğru uyguladı mı?
- Ulaşılmayan veya kaybolan çalışan oldu mu?
- Yaralı simülasyonunda ilk yardım uygun şekilde yapıldı mı?
- İletişim ekipmanı (telsiz, telefon) çalıştı mı?
- Hava durumu / ortam şartları mı planı zorladı?
7.3. Düzeltici Aksiyon Planı
Tespit edilen her eksikliğe somut aksiyon + sorumlu + süre:
- "Alarm 2. kat güney kanatta zayıf" → ek hoparlör kurulumu, 2 hafta, bakım müdürü
- "Tahliye yolu X koridordan dar" → işaretleme yenileme + engel kaldırma, 1 hafta, İSG uzmanı
- "Y çalışanı rolünü bilmiyor" → bire bir eğitim, 1 hafta, İSG uzmanı
7.4. İkincil Tatbikat
Ciddi bir hata tespit edildiyse 3-6 ay içinde ikincil tatbikat yapılır — düzeltmenin etkinliği doğrulanır.
8. Belgelendirme Şablonu
Her tatbikat yazılı kayıt altına alınır. Minimum içerik:
Tatbikat Adı: [örn. "Yangın Tatbikatı — Fabrika 2026-03"]
Tarih ve Saat: GG.AA.YYYY SS:DD
Senaryo: Kısa açıklama (başlangıç noktası, tip, zorluklar)
Katılımcı Sayısı: Toplam çalışan + alt yüklenici
Acil Durum Ekibi: Rol bazında listeleme
Gözlemciler: Konumları ve gözlem sonuçları
Tahliye Süresi: Başlangıç → son kişinin toplanma yerine ulaşması
Gözlenen Sorunlar: Liste
Düzeltici Aksiyon Planı: Her sorun için sorumlu + süre
Fotoğraflar: Tatbikat kanıtı (toplanma yeri, tahliye)
İmzalar: İSG uzmanı, acil durum müdürü, işveren
Belge 10 yıl saklanır. Denetimde ilk istenen belgelerdendir.
